Dự thảo Thông tư thay thế Thông tư 133/2016/TT-BTC đang được Bộ Tài chính xây dựng theo hướng đơn giản hóa chế độ kế toán dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, giảm số lượng tài khoản kế toán, đơn giản hóa chứng từ, sổ kế toán và Báo cáo tài chính.
Đáng chú ý, hệ thống tài khoản kế toán theo dự thảo được rút gọn từ 49 tài khoản xuống còn 22 tài khoản, đồng thời doanh nghiệp được chủ động hơn trong việc thiết kế chứng từ, sổ kế toán phù hợp với đặc điểm hoạt động và yêu cầu quản lý.
Lưu ý: Nội dung dưới đây được tổng hợp theo Dự thảo Thông tư thay thế Thông tư 133/2016/TT-BTC được công bố để lấy ý kiến. Đây chưa phải là quy định chính thức có hiệu lực. Doanh nghiệp cần căn cứ văn bản được ban hành chính thức để thực hiện.
1. Dự thảo Thông tư thay thế Thông tư 133 áp dụng cho doanh nghiệp nào?
Dự thảo hướng dẫn chế độ kế toán đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa thuộc các lĩnh vực, thành phần kinh tế theo quy định của pháp luật về hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Căn cứ theo điều 2 Dự thảo Thông tư thay thế Thông tư 133/2016/TT-BTC quy định về đối tượng áp dụng như sau:
“Điều 2. Đối tượng áp dụng
1. Thông tư này hướng dẫn kế toán áp dụng cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa thuộc mọi lĩnh vực, mọi thành phần kinh tế theo quy định của pháp luật về hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa.
2. Thông tư này không áp dụng đối với các doanh nghiệp Nhà nước theo quy định của pháp luật doanh nghiệp, đơn vị có lợi ích công chúng theo quy định của pháp luật về chứng khoán.”
Một điểm đáng chú ý là doanh nghiệp nhỏ và vừa có thể lựa chọn áp dụng chế độ kế toán doanh nghiệp theo Thông tư 99/2025/TT-BTC và các văn bản sửa đổi, bổ sung hoặc thay thế, nếu đáp ứng điều kiện áp dụng.
Việc lựa chọn chế độ kế toán phải được thực hiện nhất quán trong năm tài chính. Trường hợp doanh nghiệp chuyển trở lại áp dụng chế độ kế toán dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa thì việc chuyển đổi được thực hiện từ đầu năm tài chính của kỳ thay đổi.
2. Hệ thống tài khoản kế toán được rút gọn từ 49 xuống 22 tài khoản
Đây là một trong những thay đổi đáng chú ý nhất của dự thảo.
Theo Thông tư 133/2016/TT-BTC, hệ thống tài khoản kế toán dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa gồm nhiều tài khoản cấp 1 và tài khoản cấp 2. Dự thảo mới định hướng tinh gọn hệ thống tài khoản còn 22 tài khoản cấp 1.
Các tài khoản có bản chất kinh tế tương đồng được gộp lại, đồng thời doanh nghiệp được chủ động mở tài khoản chi tiết để phục vụ yêu cầu quản lý.
Một số nhóm tài khoản được dự kiến hợp nhất như:
| Theo Thông tư 133 | Theo dự thảo |
| TK 111, TK 112 | TK 111 – Tiền |
| TK 121, TK 128 | TK 121 – Các khoản đầu tư tài chính |
| TK 136, TK 138, TK 141 | TK 138 – Các khoản phải thu khác |
| TK 151, 152, 153, 154, 155, 156, 157 | TK 151 – Hàng tồn kho |
| TK 211, TK 217, TK 242 | TK 211 – TSCĐ, bất động sản đầu tư và chi phí chờ phân bổ |
| TK 334, 335, 336, 338, 352, 353, 356 | TK 338 – Các khoản phải trả, phải nộp khác |
| TK 411, TK 419 | TK 411 – Vốn đầu tư của chủ sở hữu |
| TK 511, 515, 711 | TK 511 – Doanh thu và thu nhập khác |
| TK 611, 631, 632, 635, 642, 811 | TK 611 – Chi phí sản xuất, kinh doanh |
Doanh nghiệp có bị mất khả năng theo dõi chi tiết?
Việc giảm số lượng tài khoản cấp 1 không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp không được theo dõi chi tiết từng đối tượng.
Dự thảo cho phép doanh nghiệp tự mở tài khoản chi tiết phù hợp với đặc điểm sản xuất, kinh doanh và yêu cầu quản lý.
Ví dụ, cùng theo dõi trong nhóm TK 151 – Hàng tồn kho, doanh nghiệp có thể thiết kế hệ thống tài khoản chi tiết để quản lý nguyên vật liệu, công cụ dụng cụ, sản phẩm dở dang, thành phẩm, hàng hóa… tùy theo nhu cầu quản trị.
Như vậy, bản chất của thay đổi là giảm tài khoản bắt buộc ở cấp độ chế độ kế toán nhưng tăng tính chủ động cho doanh nghiệp trong việc thiết kế hệ thống tài khoản chi tiết.
3. Chứng từ kế toán: doanh nghiệp được chủ động thiết kế
Dự thảo không xây dựng một hệ thống biểu mẫu chứng từ cứng như cách tiếp cận trước đây.
Chứng từ kế toán của doanh nghiệp nhỏ và vừa thực hiện theo quy định của Luật Kế toán, các văn bản hướng dẫn Luật Kế toán và các văn bản sửa đổi, bổ sung hoặc thay thế.
Doanh nghiệp có thể tham khảo hệ thống biểu mẫu chứng từ theo Thông tư 99/2025/TT-BTC để áp dụng.
Đồng thời, doanh nghiệp được tự thiết kế hoặc sửa đổi, bổ sung biểu mẫu chứng từ để phù hợp với hoạt động sản xuất, kinh doanh và yêu cầu quản lý. Tuy nhiên, chứng từ vẫn phải đáp ứng các yêu cầu của pháp luật về kế toán, bảo đảm phản ánh đầy đủ, kịp thời, trung thực, minh bạch và có thể kiểm tra, kiểm soát, đối chiếu.
Bản chất thay đổi
Doanh nghiệp không còn quá phụ thuộc vào việc phải sử dụng một mẫu chứng từ kế toán cố định. Tuy nhiên, tự thiết kế chứng từ không có nghĩa là được bỏ các nội dung bắt buộc. Chứng từ vẫn phải đủ căn cứ chứng minh nghiệp vụ kinh tế, tài chính phát sinh và bảo đảm trách nhiệm của các bên liên quan.
4. Sổ kế toán cũng được đơn giản hóa
Tương tự chứng từ kế toán, dự thảo cho phép doanh nghiệp nhỏ và vừa tham khảo mẫu sổ kế toán theo Thông tư 99/2025/TT-BTC.
Doanh nghiệp có thể tự thiết kế, sửa đổi hoặc bổ sung mẫu sổ kế toán để phù hợp với yêu cầu quản lý và thực tế hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Điều này phù hợp hơn với thực tế hiện nay khi nhiều doanh nghiệp sử dụng phần mềm kế toán, ERP hoặc các hệ thống quản trị dữ liệu riêng.
Điểm quan trọng không nằm ở việc doanh nghiệp sử dụng đúng một mẫu sổ có sẵn, mà là hệ thống sổ phải đáp ứng yêu cầu quản lý, kiểm tra, đối chiếu và cung cấp đầy đủ thông tin kế toán theo quy định.
5. Báo cáo tài chính được thiết kế theo hướng đơn giản hơn
Dự thảo tiếp tục yêu cầu doanh nghiệp nhỏ và vừa lập Báo cáo tài chính theo quy định của pháp luật về kế toán, nhưng có nhiều điểm được thiết kế theo hướng đơn giản hơn so với Thông tư 133/2016/TT-BTC.
Một số nội dung đáng chú ý gồm:
- Biểu mẫu Báo cáo tài chính được đơn giản hóa;
- Số lượng chỉ tiêu trên báo cáo giảm;
- Doanh nghiệp căn cứ vào số dư của các tài khoản liên quan để trình bày các chỉ tiêu trên Báo cáo tình hình tài chính;
- Hệ thống báo cáo được thiết kế thống nhất hơn;
- Không còn quy định doanh nghiệp nhỏ và vừa phải lập và gửi thêm Bảng cân đối tài khoản khi nộp Báo cáo tài chính cho cơ quan thuế.
Đây là điểm có ý nghĩa thực tế đối với doanh nghiệp vì có thể giảm thời gian lập báo cáo và chi phí tuân thủ.
6. Không còn cách trình bày Báo cáo tình hình tài chính như Thông tư 133?
Theo dự thảo, hệ thống Báo cáo tài chính được xây dựng theo hướng đơn giản hơn.
Dự thảo không còn duy trì hệ thống biểu mẫu Báo cáo tình hình tài chính theo cách phân loại tài sản, nợ phải trả ngắn hạn và dài hạn như Thông tư 133/2016/TT-BTC.
Thay vào đó, Báo cáo tình hình tài chính được trình bày theo hướng tính thanh khoản giảm dần, với hệ thống chỉ tiêu được quy định tại Phụ lục II của dự thảo.
Đặc biệt, doanh nghiệp nhỏ và vừa phải áp dụng hệ thống Báo cáo tài chính tại Phụ lục II để lập và trình bày Báo cáo tài chính và không được tự ý bổ sung hoặc sửa đổi các chỉ tiêu của Báo cáo tài chính.
Trường hợp doanh nghiệp có nội dung đặc thù hoặc gặp vướng mắc trong quá trình lập và trình bày báo cáo thì báo cáo Bộ Tài chính để được hướng dẫn.
7. Không còn phải nộp Bảng cân đối tài khoản cùng Báo cáo tài chính
Một trong những thay đổi đáng chú ý đối với kế toán doanh nghiệp nhỏ và vừa được quy định tại Điều 15 của dự thảo là bỏ quy định phải lập và gửi Bảng cân đối tài khoản khi nộp Báo cáo tài chính cho cơ quan thuế.
Theo hướng tiếp cận mới, doanh nghiệp chỉ thực hiện hệ thống Báo cáo tài chính theo quy định.
Việc bỏ thêm một báo cáo phải lập và gửi giúp doanh nghiệp giảm thủ tục hành chính và chi phí tuân thủ.
8. Kỳ lập Báo cáo tài chính có gì thay đổi?
Dự thảo quy định doanh nghiệp nhỏ và vừa bắt buộc lập Báo cáo tài chính năm theo quy định của Luật Kế toán.
Ngoài Báo cáo tài chính năm, doanh nghiệp có thể lập Báo cáo tài chính theo các kỳ kế toán khác nếu có yêu cầu của chủ sở hữu hoặc theo quy định của pháp luật.
Như vậy, cần phân biệt: Báo cáo tài chính năm là nghĩa vụ bắt buộc, trong khi việc lập báo cáo theo tháng, quý hoặc kỳ khác có thể xuất phát từ nhu cầu quản trị hoặc yêu cầu pháp luật trong từng trường hợp.
9. Thông tư thay thế Thông tư 133 có làm thay đổi cách tính thuế không?
Không nên đồng nhất chế độ kế toán với pháp luật về thuế.
Dự thảo hướng dẫn về: Chứng từ kế toán; Tài khoản kế toán; Ghi sổ kế toán; Báo cáo tài chính.
Việc xác định nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp nhỏ và vừa được thực hiện theo pháp luật về thuế tương ứng.
Do đó, khi chế độ kế toán mới được ban hành, doanh nghiệp cần phân biệt rõ: Thay đổi cách hạch toán kế toán khác tự động thay đổi nghĩa vụ thuế.
Kế toán phải đồng thời bảo đảm số liệu kế toán phù hợp với chế độ kế toán và xác định nghĩa vụ thuế theo pháp luật thuế hiện hành.
10. Doanh nghiệp đang áp dụng Thông tư 133 cần chuẩn bị gì?
Trong thời gian chờ Thông tư chính thức được ban hành, doanh nghiệp nhỏ và vừa chưa nên tự ý thay đổi hệ thống tài khoản theo dự thảo.
Doanh nghiệp có thể chủ động chuẩn bị theo các bước:
Bước 1: Rà soát chế độ kế toán doanh nghiệp đang áp dụng.
Bước 2: Đối chiếu hệ thống tài khoản hiện tại với hệ thống tài khoản theo dự thảo.
Bước 3: Xác định các tài khoản chi tiết cần duy trì để phục vụ quản trị.
Bước 4: Rà soát phần mềm kế toán và dữ liệu kế toán.
Bước 5: Rà soát mẫu chứng từ, sổ kế toán và báo cáo.
Bước 6: Khi Thông tư chính thức được ban hành, xác định thời điểm áp dụng và xây dựng phương án chuyển đổi dữ liệu.
Đặc biệt, doanh nghiệp không nên chỉ chuyển đổi số hiệu tài khoản một cách cơ học. Cần xác định lại bản chất, nội dung và yêu cầu quản trị của từng nhóm tài khoản trước khi thiết lập hệ thống mới.
